Fenomen randkowania online jest jednym z najbardziej fascynujących i jednocześnie frustrujących zjawisk naszych czasów. Dziennie tysiące osób rejestruje się na platformach do poznawania nowych ludzi, z nadzieją, że tym razem będzie inaczej. I często pierwsze dni są cudowne – rozmowa płynie jak rzeka, śmiejemy się z tych samych żartów, odkrywamy niezwykłe zbieżności, nocne wymiany wiadomości ciągną się do białego rana. Wydaje się, że to początek czegoś wielkiego. A potem, nagle i nieoczekiwanie, wszystko gaśnie. Osoba, która wczoraj wysyłała buźki i długie akapity, dziś odpowiada monosylabami, a za trzy dni przestaje odpowiadać w ogóle. Albo to my sami czujemy, że entuzjazm wyparował, zostawiając tylko mdły posmak zobowiązania. Dlaczego tak się dzieje? Dlaczego tyle pięknych początków kończy się szybciej, niż zdążyliśmy zapamiętać kolor oczu drugiej osoby? Odpowiedź nie leży w pojedynczej przyczynie, ale w sieci zjawisk psychologicznych, społecznych i technologicznych, które razem tworzą warunki sprzyjające szybkiemu wygaszaniu nawet najbardziej obiecujących znajomości.

Zacznijmy od iluzji pierwszego wrażenia. W randkowaniu online to wrażenie budowane jest na fundamencie, który w realnym świecie nie miałby szans przetrwać. Zestaw zdjęć, krótki opis, kilka wymienionych wiadomości – to wszystko, co mamy. Nasz mózg, który ewolucyjnie przystosowany jest do oceny drugiego człowieka na podstawie tysięcy subtelnych sygnałów – zapachu, mowy ciała, tembru głosu, mimiki, dynamiki interakcji – zostaje nagle zmuszony do wyrobienia sobie opinii na podstawie garstki starannie wyselekcjonowanych danych. I robi to, co zawsze: uzupełnia luki własnymi projekcjami. Dopisuje drugiej osobie cechy, których nie ma, wyobraża sobie sposób bycia, na podstawie uśmiechu na zdjęciu tworzy całą osobowość. Efekt jest taki, że zakochujemy się nie w rzeczywistym człowieku, ale w własnej projekcji, w narracji, którą sami stworzyliśmy. A potem, gdy przychodzi do spotkania lub nawet tylko do głębszej rozmowy online, ta projekcja zaczyna pękać. Okazuje się, że głos jest inny, że poczucie humoru nie do końca takie, że tempo odpowiedzi inne. I zamiast kochać się w realnym człowieku, czujemy rozczarowanie, że nie spełnia naszego obrazu. To nie jest wina nikogo. To tylko mechanizm, który sprawia, że dobre początki są tak zwodnicze – bo opierają się na fikcji, nie na faktach.

Kolejnym kluczowym czynnikiem jest kultura nadmiaru wyboru, w jakiej przyszło nam egzystować. Psychologia społeczna od dawna zna paradoks wyboru: im więcej opcji mamy do wyboru, tym mniej usatysfakcjonowani jesteśmy ostatecznym wyborem, nawet jeśli obiektywnie jest on dobry. Na platformach randkowych ta zasada działa z podwójną siłą. W momencie, gdy dopiero zaczynamy rozmowę z kimś obiecującym, w tle cały czas świeci się możliwość przeglądania kolejnych profili. Aplikacja pokazuje nam, że jest jeszcze tylu innych, może lepszych, może bardziej dopasowanych, mieszkających bliżej, z piękniejszym uśmiechem. To, co w realnym świecie byłoby naturalnym procesem skupienia uwagi na jednej osobie, w świecie online zostaje zakłócone przez ciągłe podszepty: „może znajdziesz kogoś jeszcze lepszego”. W efekcie nawet gdy rozmowa układa się dobrze, nie angażujemy się w nią w pełni. Część naszej uwagi stale odpływa w stronę nowych możliwości. A gdy pojawia się pierwsza drobna trudność – nieodebrana wiadomość, niezgodny gust muzyczny, inny pogląd na jakąś błahą sprawę – mamy natychmiastową alternatywę. Nie musimy pracować nad relacją, bo wystarczy przeciągnąć palcem i pojawi się nowy kandydat. I tak dobre początki rozbijają się o kamień łatwości, z jaką możemy zacząć od nowa z innym.

Nie można też pominąć zjawiska, które socjologowie nazywają „płytką inwestycją emocjonalną”. W tradycyjnym randkowaniu, zanim doszło do wymiany numerów telefonów czy pierwszego spotkania, często potrzeba było tygodni lub miesięcy stopniowego budowania relacji – poprzez wspólne znajomości, przypadkowe spotkania, stopniowe odkrywanie się. Ta powolność tworzyła naturalny filtr i wymuszała pewien poziom inwestycji. Dziś, w świecie aplikacji, od pierwszego komunikatu do umówienia się na randkę mija średnio kilkadziesiąt godzin. Zanim na dobre się poznamy, zanim sprawdzimy, czy w ogóle jesteśmy w stanie ze sobą wytrzymać dłużej niż godzinę, już jesteśmy umówieni. A to oznacza, że poziom emocjonalnego zaangażowania jest bardzo niski. Nie zdążyliśmy włożyć w tę znajomość żadnego wysiłku, żadnej cierpliwości, żadnego ryzyka. Gdy więc pojawia się pierwszy kryzys – a na początku każdej znajomości kryzysy są nieuniknione – nie mamy żadnej motywacji, by go przepracować. Łatwiej jest po prostu zniknąć, zacząć od nowa, niż inwestować w coś, co i tak nie kosztowało nas prawie nic. To paradoks: im łatwiej kogoś poznać, tym mniej jesteśmy skłonni go utrzymać.

Fenomen ten ma także głęboki wymiar komunikacyjny, który rzadko bywa analizowany. Rozmowa online pozbawiona jest wszystkich niewerbalnych kanałów, które w rzeczywistym kontakcie pełnią funkcję regulującą tempo i głębokość relacji. W realnej rozmowie, gdy robi się niezręcznie, możemy się uśmiechnąć, zmienić temat, dotknąć ramienia drugiej osoby. Mamy czas, pauzy, spojrzenia. W komunikacji pisemnej tempo jest sztucznie przyspieszone – wiadomości wysyłamy często w minutę, a czekanie na odpowiedź dłużej niż godzinę bywa odczytywane jako chłód lub niechęć. To przyspieszenie sprawia, że relacje rozwijają się w zawrotnym tempie, ale na fałszywych fundamentach. Szybkie wyznania, łatwe deklaracje, nocne rozmowy o życiu i śmierci – wszystko to dzieje się, zanim w ogóle poznaliśmy drugą osobę w jej codzienności. A potem, gdy przychodzi moment spotkania lub choćby rozmowy telefonicznej, okazuje się, że nie ma już o czym mówić. Cały potencjał relacji został wypalony w ciągu kilku dni intensywnego pisania. Zostaje tylko pustka i poczucie, że „to już było”. I tak wiele obiecujących początków kończy się w martwym punkcie, zanim tak naprawdę na dobre się rozpoczęły.

Równie ważny jest aspekt, który można nazwać „strachem przed zobowiązaniem w przebraniu poszukiwania idealnego dopasowania”. Aplikacje randkowe konsekwentnie promują narrację, że istnieje ktoś idealnie do nas dopasowany, a algorytm jest tylko narzędziem, które pomoże nam go znaleźć. Ta narracja jest niezwykle pociągająca, ale też zatruta. Gdy bowiem wierzymy, że istnieje gdzieś osoba, która będzie z nami w stu procentach kompatybilna, każda nowo poznana osoba jest natychmiast oceniana pod kątem tego, na ile zbliża się do ideału. I tu pojawia się pułapka: żaden realny człowiek nie jest ideałem. Zawsze pojawi się coś – inny gust, inny rytm dobowy, inny styl komunikacji. W tradycyjnym modelu poznawania te różnice byłyby traktowane jako naturalna część procesu wzajemnej adaptacji. W modelu aplikacji – są traktowane jako dowód, że to nie jest ta jedyna, jedyny. Więc zamiast powiedzieć „to ciekawe, że masz inne zdanie”, mówimy sobie „chyba jednak nie pasujemy”. I odchodzimy. Bo przecież w telefonie czeka jeszcze dwustu innych. I choć statystycznie żaden z nich nie będzie idealny, to złudzenie, że zaraz za rogiem czeka ktoś lepszy, jest silniejsze niż racjonalna ocena, że relacja wymaga pracy. W efekcie wiele tak zwanych dobrych początków to w rzeczywistości pierwszorzutowe projekcje, które nigdy nie otrzymują szansy na rozwój, bo za wcześnie zostały odrzucone na rzecz mirażu doskonałości.

Ważnym wątkiem jest też specyficzna dynamika uwagi, która rządzi się swoimi prawami w świecie cyfrowym. Na samym początku znajomości online, gdy druga osoba jest jeszcze nowa i nieodkryta, nasz mózg produkuje dopaminę na każdą wiadomość. To stan porównywalny z lekkim uzależnieniem – sprawdzamy telefon co kilka minut, cieszymy się z powiadomienia, odpisujemy natychmiast. Ten stan nie może jednak trwać wiecznie. Po kilku dniach lub tygodniach poziom dopaminy spada, a nowość się starzeje. I tu następuje kluczowy moment. W zdrowej, realnej relacji, ten spadek dopaminy byłby stopniowo zastępowany przez głębsze formy przywiązania – zaufanie, wspólne doświadczenia, zażyłość. Ale w znajomości online, która nie zdążyła jeszcze przenieść się do świata realnego, nie ma tych głębszych warstw. Gdy tylko kopciuszek dopaminy traci swoje buciki, nie ma nic, co mogłoby utrzymać relację przy życiu. Zostaje tylko nawyk, który szybko przeradza się w znużenie. I wtedy przychodzi ten znajomy moment: patrzymy na wiadomość drugiej osoby i nie czujemy już nic. Nie chce nam się odpisywać. Nie wiemy, co napisać. I choć druga strona wciąż może być zaangażowana, dla nas – to koniec. I to nie z jej winy. Tylko dlatego, że biochemia nowości wygasła, a nic nie przyszło na jej miejsce.

Nie sposób pominąć też zjawiska lęku przed odrzuceniem, który w randkowaniu online przybiera groteskowe formy. W realnym świecie, gdy kogoś poznajemy, proces zbliżania jest powolny i stopniowy, co daje nam wiele okazji do wycofania się bez utraty twarzy. W świecie online, po kilku dniach pisania, poziom intymności często wyprzedza poziom rzeczywistej znajomości. Powiedzieliśmy sobie rzeczy, których nie powiedzielibyśmy po pięciu spotkaniach. I nagle oboje jesteśmy przerażeni. Ona boi się, że jeśli w czymś odbiegnie od naszego wyobrażenia, zostanie odrzucona. On boi się, że nie sprosta oczekiwaniom. I zamiast kontynuować, oboje zaczynają się subtelnie wycofywać. Ona odpowiada rzadziej, on krócej. To, co zaczęło się od obfitości, kończy się na wymianie suchych, grzecznościowych zdań. A potem – na ciszy. Bo każdy woli być tym, kto zniknął, niż tym, kto został odrzucony. To mechanizm obronny, który jest całkowicie zrozumiały, ale który zabija tysiące obiecujących znajomości każdego dnia. Nikt nie chce być stroną słabszą, więc każdy odchodzi pierwszy. I w ten sposób dwie osoby, które mogłyby się dogadać, mijają się w milczeniu, każde w swoim kącie.

Jest również wymiar czysto pragmatyczny, o którym rzadko się mówi, a który ma kolosalne znaczenie. Randkowanie online jest wyczerpujące. Nie w przenośni – dosłownie. Utrzymywanie kilku rozmów jednocześnie, pamiętanie szczegółów życia różnych osób, bycie czujnym na sygnały, próba bycia jednocześnie interesującym, ale nie za bardzo, dostępnym, ale nie nachalnym – to wszystko pochłania zasoby poznawcze na poziomie porównywalnym z nauką nowego języka. Po kilku tygodniach intensywnego randkowania, nawet najbardziej entuzjastyczna osoba doświadcza zjawiska, które można nazwać zmęczeniem algorytmem. Przestaje jej się chcieć. Nawet jeśli pojawi się ktoś naprawdę wartościowy, odpowiedź na jego wiadomość odkłada się na później, a potem na jeszcze później. W końcu, po kilku dniach przerwy, czujemy, że za dużo czasu minęło, że nie wypada już odpisać. I tak kolejna dobra znajomość kończy się nie z powodu poważnego konfliktu, ale z powodu zwykłego, ludzkiego zmęczenia. I to jest może najbardziej przygnębiający aspekt całego zjawiska – że to nie złośliwość ani niekompatybilność, a zwykła eksploatacja uwagi w świecie nadmiaru zabija to, co mogło być piękne.

Istotnym czynnikiem jest także asymetria zaangażowania. W wielu znajomościach online, szczególnie na wczesnym etapie, rzadko kiedy obie strony angażują się z tą samą intensywnością. Ktoś jest bardziej zainteresowany, ktoś inny mniej. Ktoś ma więcej czasu, ktoś ma tydzień w pracy. Ktoś potrzebuje stałego kontaktu, ktoś inny lubi przestrzenie. Ta asymetria, która w normalnym związku byłaby powoli negocjowana, w randkowaniu online staje się natychmiastowym źródłem napięcia. Osoba mniej zaangażowana czuje się przytłoczona; osoba bardziej zaangażowana czuje się odrzucona. I zamiast rozmowy o potrzebach, następuje ciche wycofanie. Często z resentymentem. „On/ona nie odpisywał/a przez osiem godzin, więc pewnie nie jest zainteresowana” – myśli jeden. A drugi po prostu miał długi dzień w pracy. Takie nieporozumienia są nieuniknione, ale w świecie online, gdzie brakuje kanałów wyjaśniających, nabierają rangi oskarżeń. Dochodzi do tego, co psychologowie nazywają „przypisywaniem intencji” – zakładamy, że zachowanie drugiej osoby jest celowe i wynika z jej stosunku do nas, podczas gdy w rzeczywistości wynika z tysiąca innych czynników. I ta pułapka atrybucyjna kończy niejedną znajomość, zanim jeszcze na dobre się zaczęła.

Kolejna przyczyna szybkiego gasnienia dobrych początków leży w samym języku, jakim posługujemy się w aplikacjach randkowych. Jest to język zubożony, spłaszczony, pozbawiony niuansów. W rozmowie twarzą w twarz używamy tysięcy słów na minutę – poprzez mimikę, intonację, gesty. W piśmie mamy tylko znaki. I choć emotikony i GIF-y próbują wypełnić tę lukę, to i tak są jedynie protezą. W efekcie często dochodzi do sytuacji, w których dwie osoby rozmawiają ze sobą, ale każda czyta ten sam tekst inaczej. Jeden żart zostaje odebrany jako arogancja, jedno milczenie jako chłód, jeden emotikon jako brak zaangażowania. I choć żadna ze stron nie chciała niczego złego, to interpretacja tworzy dystans. Po kilku dniach takiej nieporozumieniowej komunikacji, nawet najlepsza energia początkowa wygasa, zastąpiona przez podejrzliwość i rezerwę. I znowu – nie dlatego, że coś było nie tak z tymi osobami, ale dlatego, że medium, przez które próbowały się połączyć, jest fundamentalnie niedoskonałe do budowania głębszej więzi. Randkowanie online jest świetne do pierwszego kontaktu, ale fatalne do jego podtrzymania. Większość par, które przetrwały, przenosi rozmowę do realu lub chociaż na telefon tak szybko, jak to możliwe. Ci, którzy tego nie robią, skazani są na powolne wypalanie się w przestrzeni bez oddychania.

Warto też zwrócić uwagę na zjawisko, które socjologowie nazywają „konsumpcją ludzi”. Aplikacje randkowe, poprzez swoją konstrukcję, mimowolnie uczą nas traktowania innych ludzi jak produktów. Przesuwamy palcem w lewo lub w prawo, sortujemy według kryteriów, porównujemy, odrzucamy. To mechanizm podobny do przeglądania ofert w sklepie internetowym. I choć na poziomie racjonalnym wiemy, że każdy profil to prawdziwy człowiek z krwi i kości, to na poziomie nawykowym nasz mózg zaczyna traktować te osoby przedmiotowo. Efekt jest taki, że nawet gdy kogoś polubimy, nawet gdy rozmowa się układa, w głębi pozostaje poczucie, że jest to jedna z wielu opcji, że jeśli ta nie wypali, to znajdzie się następna. To głęboko odczłowieczające, ale też głęboko demotywujące. Ponieważ jeśli druga osoba jest dla nas produktem, to my jesteśmy produktem dla niej. I wtedy inwestowanie emocji w coś, co w każdej chwili może zostać zastąpione, wydaje się nieracjonalne. I tak, po kilku dniach wymiany wiadomości, oboje czujemy, że to wszystko jest trochę sztuczne, trochę puste. I nawet jeśli nie potrafimy tego nazwać, rezygnujemy. Nie z powodu wielkiego dramatu. Z powodu poczucia, że to nie jest prawdziwe.

Nie można zapomnieć o fundamentalnej różnicy między atrakcyjnością online a atrakcyjnością offline. Ktoś może być świetnym rozmówcą w czacie – ciekawym, dowcipnym, uważnym. A w realu okazać się nieśmiałym, cichym, mającym problem z kontaktem wzrokowym. I odwrotnie – ktoś, kto w pisaniu jest suchy i sztywny, w bezpośrednim kontakcie może rozkwitać. Problem w tym, że w randkowaniu online, przez tygodnie rozmawiamy często tylko z tą pierwszą wersją drugiej osoby – wersją pisemną, starannie kontrolowaną, edytowaną, pozbawioną spontaniczności. A potem, gdy przychodzi do spotkania lub rozmowy telefonicznej, okazuje się, że te dwie wersje – online i offline – nie przystają do siebie. I nawet jeśli obie są wartościowe, to rozbieżność generuje poczucie niespójności, a czasem nawet zawodu. „Myślałem, że jest inna” – to najczęstsza fraza, jaką słyszy się po pierwszych randkach z aplikacji. Ale przecież ona nie była inna – ona była sobą. To nasza projekcja była inna. I tak, dobre początki online rozbijają się o mur rzeczywistości, która nigdy nie dorównuje wyobraźni.

Istotnym aspektem, który rzadko wybrzmiewa w dyskusjach o randkowaniu online, jest kwestia tempa narastania intymności. W realnym świecie intymność rośnie powoli, często przez tygodnie lub miesiące, w tempie, które daje obu stronom czas na oswojenie się, na wycofanie, na przemyślenie. W randkowaniu online, szczególnie gdy obie strony są otwarte i chcące, potrafimy w ciągu dwóch nocy opowiedzieć sobie rzeczy, które naszym najlepszym przyjaciołom wyznalibyśmy po latach. To może być niezwykle uzdrawiające, ale też niezwykle niebezpieczne. Ponieważ intymność bez fundamentu wspólnych doświadczeń jest jak dom zbudowany na piasku. Jest bardzo przyjemny, dopóki nie spadnie pierwszy deszcz. A deszczem bywa byle co – jedna nieprzemyślana uwaga, jeden dzień gorszego nastroju. I wtedy cała ta zbudowana w ekspresowym tempie intymność wali się w gruzy. Nie dlatego, że nie była prawdziwa, ale dlatego, że była przedwczesna. Nie zdążyła wrosnąć w codzienność, nie została sprawdzona przez drobne kryzysy, nie ma jeszcze blizn, które czynią relacje trwałymi. I tak, wiele dobrych początków kończy się właśnie dlatego, że było ich za dużo, za szybko. Wypaliliśmy się, zanim na dobre się rozpaliliśmy.

Na koniec warto wspomnieć o zjawisku, które można uznać za najbardziej paradoksalne. Często najlepiej – a przynajmniej najbardziej ekscytująco – rozmawia się z tymi, którzy są do nas najbardziej podobni w sferze deklaracji i najbardziej różni w sferze dostępności. Osoba, która ma podobne poczucie humoru, podobne zainteresowania, podobne marzenia – to świetny materiał na rozmowę. Ale jeśli ta sama osoba jest na dodatek w 100% dostępna emocjonalnie, nie ma lęków, nie ma przeszłości, jest gotowa na związek – to często… nudna. Ponieważ w tym, co nas fascynuje na początku, jest zawsze element niepewności, lekkiego niedosytu, wyzwania. Badania pokazują, że w randkowaniu online częściej odpowiadamy na wiadomości osób, które są nieco poza naszym zasięgiem – atrakcyjniejsze, bardziej intrygujące, mniej dostępne. I te znajomości są emocjonujące, ale też skazane na szybki koniec. Bo gdy już rozgryziemy, kim jest ta nieuchwytna osoba, często okazuje się, że poza niedostępnością nie ma w niej wiele. Albo że jest niedostępna do tego stopnia, że nie uda nam się zbudować niczego realnego. I znowu – dobry początek, pełen iskier i wyczekiwania, gaśnie, gdy tylko przestaje być wyzwaniem. Nie dlatego, że coś było nie tak. Dlatego, że my, ludzie, jesteśmy skonstruowani tak, że to, co łatwe i oczywiste, przestaje nas pociągać. Randkowanie online paradoksalnie produkuje mnóstwo łatwych początków, ale bardzo mało trwałych środków.

Czy to oznacza, że randkowanie online jest skazane na niepowodzenie i że wszyscy powinniśmy wrócić do poznawania ludzi w bibliotekach i na poczcie? Absolutnie nie. Aplikacje randkowe są niesamowitym narzędziem, które połączyło już miliony par na całym świecie. Ale kluczowe jest zrozumienie ich ograniczeń. Dobre początki w randkowaniu online kończą się szybko, bo same w sobie są zbyt lekkie, zbyt łatwe, zbyt pozbawione kotwic w realności. Aby przetrwały, muszą zostać szybko przeszczepione na grunt rzeczywistej interakcji – spotkania twarzą w twarz, rozmowy telefonicznej, wspólnego doświadczenia, które nie jest tylko wymianą słów. Ci, którzy to rozumieją, nie czekają tygodniami na idealny moment. Działają. Proponują spotkanie, gdy rozmowa jest jeszcze świeża. Wychodzą z aplikacji po kilku wymianach wiadomości. Ryzykują, że będzie niezręcznie, że się nie spodobają, że to nie wypali. Ale wiedzą, że to ryzyko jest jedynym sposobem, by przenieść iskrę początku w coś, co może się rozpalić na dłużej. Bo prawda jest taka, że żadna ilość idealnych wiadomości nie zastąpi jednej, niewygodnej, prawdziwej chwili w realu. I dopóki tego nie zrozumiemy, będziemy skazani na nieskończoną serię dobrych początków, które nigdy nie prowadzą do niczego więcej.